Romantyzm

Wielka Improwizacja jako wyraz uczuć patriotycznych Konrada

W scenie II Konrad (dawny Gustaw) wspomina swoją przyszłość (nieszczęśliwego kochanka samobójcy): "Jam cierpiał, kochał, w rękach i miłości wzrosłem/ Kiedyś mnie wydarł osobiste szczęście,/ Na własnej piersi ja skrwawiłem pięście". Konrad odkrywa różnice pomiędzy sobą, a dawnym Gustawem; Gustaw całą mocą uczucia kochał kobietę i cierpiał z powodu nieszczęśliwej miłości (miłość jednostkowa), natomiast Konrad kocha naród i cierpi z powodu cierpień narodu (miłość patriotyczna). Zmienia się obiekt emocji bohatera: kobieta uniwersalizuje się do całego narodu. Symbolicznym umieszczeniem bohatera - Gustawa i powołaniem nowego bohatera - Konrada jest napis więźnia na ścianie: "Bogu Najlepszemu, Największemu Gustaw zmarł 1823.1.11 - tu narodził się Konrad 1823.1.11". Gustaw zrozpaczony kochanek przeistacza się w Konrada - bojownika sprawy narodowej. Scenę przemiany bohatera Mickiewicz podkreśla narodowy charakter utworu dając wyraz przekonaniu, że w obliczu tragedii kraju, tragedie osobiste muszą ustąpić na drugi plan. Konrad jest poetą, talent i moc uczucia stawiają go wyżej od zwykłych śmiertelników. Czynią go "pierwszym z ludzi i z aniołów tłumu".